Mesnevi Sohbetleri-1
Gerçek ve Taklidi İman Bağlamında Devesini Arayanlar
Bir gerçek iman vardır bir de taklidi iman. Şeklen ikisi de iman eder ama birinin kalbine işlemiştir biri de sadece görünüştedir. Devesini arayan adamların durumunu da imanın bu iki durumuna benzettim. Biri devesine kalben değer veriyor ve onu bulmak uğruna kendini harap ediyor. Böylesi evliyadır, Allah yolunda perişan olur ama varmak istediği yere varır, Allah'ın rızasına ulaşır. Devesini kaybettiğinden bile habersiz olan diğer kişi ise nefsen daha zayıftır. Dikkat çeken durumlar ne ise onu taklit eder, onlara özenir. İçeriğini ve doğruluğunu sorgulamaz. Allah nasip eder de iyi bir kula denk gelirse onu taklit eder, böylelikle imana dönmüş olur. Aksi hâlde de durumu berbattır, kendinden bile haberi yoktur.
Sohbette aranan hakikatin ne olduğunu sorguladığınızda ilk işim devenin sembolik mânâsına bakmak oldu. Sabır, dayanıklılık, teslimiyet ve manevi yolculuk demekmiş. Teslimiyet kavramı ilk önce gözüme çarptı. Belki de Mü'min'in en büyük hâli tam bir teslimiyet içinde olmasıdır. Her hâlinde, Allah'ın ona nasip ettiği her şeye teslim olması, yaşadıklarını kabul edip olgunlukla karşılaması hakiki bir teslimiyettir diye düşünüyorum. Aynı zamanda sabırla yoluna devam etmesi gerekir. Yine Allah'ın yardım edeciğini bilerek -bu teslimiyet ile- yoluna devam eder. Devam etmek de sabır ve dayanıklılık ile olur. Yolculuğu tamamlanan ve vakti dolan kişi de Mü'min'lerden ise huzur içinde, değilse de korku ile emanet canını teslim eder. Eninde sonunda her kişi teslim eder. Yolun başında iman edip teslim olanlar son gün zorluk çekmezler...
Bir Binek Olarak Deve: Teslimiyet ve Sabır
Konunun devamında deveyi yaratılış amacı ile binek olarak tanımlamanız da farklı bir bakış kazandırdı. Çünkü deve insanı ve insanın yükünü taşır. Çok dayanıklı ve uzun yolculuklar için de uygun bir hayvandır. Devesini kaybedip arayan adam aslında yolda işine yarayacak olan eşyalarını da kaybetmiş, aynı zamanda varmak istediği yere onu daha hızlı ve kolay götürecek olan aracını kaybetmiş. Yani devesini arayan Allah'ın sevgisine nasıl ulaşırım, O'nun rızasına daha kolay daha çabuk nasıl kavuşurum diye hasret çeken Mü'min'e benzer. Devesi olsa da olmasa da yola devam ederdi, o yolda ölürdü de ama o kadar çok özlem duyuyor ki varacağı yer garanti olsun ve çabuk ulaşayım diye devesini bulmanın derdine düşmüş. Onu taklid eden kişi ise yine hayatın içinde savrulmuş, amaçsız bir hâlde önüne hangi yol çıksa onu denemiş.
Anladığım şu ki insan amacına, varmak istediği yere önce kalbi ile bağlanacak. Sonra çektiği cefalar ile daha hızlı gitmek için çabalayacak. Devesini bulan, ilme ve hakikate kavuşan da vuslata en yakın olandır, yorgunluğu artık tatlıdır ve neşesi de boldur.
İki Deve Değil Tek Deve: Taklitten Tahkike Yolculuk
Hemen ardından sonlarından beyiti okuduğunuzda hayret ettim:
Ey soğuk hararetlen ki ısınasın
Sertliğe alış ki yumuşayasın
O iki deve değildir ki bir devedir
Fakat söz dar mânâ ise çok geniş
Kalp sevgiyi tatmazsa onu kavrayamaz. İbnül Arabi'den de dinlemiştim. Bazen kişi önce insani aşkla sınanır. Böylelikle ona sevgi öğretilir, kalbine tohum atılır. Aşkı tanıyan insan Allah'ın sevgisine ulaşmak için daha çok çabalar. Bu yüzden önce sevgiyi tanıyalım, hararetlenelim ki ısınalım. Buz erisin ki cevherimizi bulalım. Sonra o sıcaklığı kaybetmemek için emek harcayalım.
Sertliğe, zorluklara alışalım ki aynısıyla ve benzeriyle karşılaştığımızda tecrübemiz sayesinde daha yumuşak olalım. O zorluğu daha kolay atlatalım, acıyı daha hafif hissedelim, darbe aldığımızda kırılmayalım esneyelim.
Asıl şaşırdığım devenin aslında bir tane olması. Taklit ile deve arayan adam insanın ilk iman ettiği hâline benziyor. Yolculuk onunla başladı. O adam devesinden habersizdi, onu bir kere kaybetti, nasip oldu ve buldu. Taklit ile de olsa kaybetmenin, bulmanın, kavuşmanın ne olduğunu kavramaya başladı. Devesini kaybettiğinde fark edip araması gerektiğini öğrendi. Sonra devesini her kaybettiğinde onu yana yakıla aradı, her seferinde daha büyük bir telaşla aradı. En başta devesini kaybedip arayan adam, taklit ile arayan adamın yollar aştıktan sonraki son hâliydi. Yolculuk boyunca ilk ve son hallerimiz arasında gider geliriz, düşer kalkarız. Geriye gitmek de düşmek de insanlıktandır, noksanlığımızdandır. Önemli olan kalkmak, yerimize geri gelmek ve ilerlemektir. Bunu da Allah'a sığınarak, O'nun rızası için çabalayarak -deveyi arayarak- başarabiliriz.
İman ettiğimiz, ibadet ettiğimiz ilk zamanlar şeklen uygularız. Mahiyetini kavramak ve tadını almak zaman alır. Örneğin namaza yeni başlayan insan öğrenene kadar sadece sistemsel namaz kılar, sürekli takiptedir bu sûreyi okudum mu, rükûda doğru zikri yaptım mı, bu vakit kaç rekattı sorgular durur. En son namazı şeklen öğrenir -devesini bulur- ve artık namazdan lezzet almaya başlar. Taklitten tahkike geçmeye başlamıştır. Namaz kılmaktan uzak kaldığında da artık devesini kaybettiğini fark eder ve tekrar aramaya çıkar. Zaman geçtikçe hûşûsunu her kaybetmesinde daha çok telaşlanır. Tekrar Allah'ın rızasına ulaşmak için çırpınıp durur, kapı kapı gezer, her gördüğüne sorar. Arayan da bulur Mevlâ'sını. Her yeni öğrendiğimiz ibadet böyledir. Yeni öğrendiğimiz dualar, zikirler, nafile namazlar, az okuduğumuz sûreler de böyledir. Tekrar ettikçe daha çok anlarız, devemize daha çok bağlanırız, kaybedince kaygılanırız. Hâllerimiz de böyledir. Allah'a bağlanma şeklimiz de böyledir. Bahsettiğiniz gibi kimininki teslimiyettir, kimininki acziyet...
Benim bineğim ise Rabb'ime karşı teslimiyet, yaratılanlara karşı da sabır olmalıdır.
Enneagram, İrade ve Pusulamız Olarak Rehberlik
Enneagram hakkında konuşurken teslimiyet konusunda kişinin kendi iradesini önde tutması sorunundan bahsetmeniz şahsen beni mutlu etti ve istifade ettim. İnsanın her şeyi kontrol edebileceğini sanması ve ben istersem Allah nasip eder yanılgısını daha net fark ettim. İsterken Allah'tan hem hayırlısını isteriz hem de gönlümüzdekini. Verdiği de çoğu zaman gönlümüzdeki değildir, hemen hüzne kapılır neden olmadı diye düşünürüz. O'nun bir planı olduğunu unutuyoruz. 'Allah bilir biz bilmeyiz' derken taklit ile söylüyormuşum. Şimdi zihnimdeki karmaşa çözülmeye başladı. Sebeplere takılmadan, vardır Rabb'imin bir bildiği diyerek devam etmek en doğrusu. Günah işlediysek tevbe etmek, çabaladık olmadıysa rızkımızı başka şekilde aramak, ibadetimiz azaldıysa yeni bir çare bulmak -dua, zikir, ayet- tekrar ibadetten lezzet almaya çalışmak gibi her konuda amaca ulaşmak için devam etmeliyiz.
Her geriye düştüğümüzde dönmek için yeni yollar da keşfederiz, yeni deneyimler yaşarız. Neden hata yaptım, neden eksiğim var diye tasalanınca derdin içinde boğulmadan, takılıp kalmadan yeni çareyi bulup yola dönmek esastır. Bazen yolun sağından gideriz bazen solundan gideriz, bazen kıyıdan bazen ortadan gideriz... Ama yolda gideriz. Yol durağan değildir, mola verilir ama hedefe varana kadar durulmaz.
Kaybettiğimizi nasıl buluruz? Tanıyarak. Tanımıyorsak da onu tanıyanı kendimize rehber ediniriz. Peki kaybettiğimiz nedir? O da bizim özümüzdür. Yaratılışımız itibari ile biz bilsek de bilmesek de içimizde bulunan Allah sevgisi ve O'na olan bağlılığımızdır. Kim İslamiyet ile tanışıp kabul edip iman ederse, içinde bulunan bu nur görünür olur ve kişinin imanı arttıkça nuru-mertebesi- artar. Kim de inkar ederse, kibre kapılırsa Allah onun nurunu söndürür. Bu kişiler hakkında Allah-ü Teâla Bakara 17. ayette şöyle buyurur: "Onların (münafıkların) durumu, (karanlık gecede) bir ateş yakan kimse misalidir. O ateş yanıp da etrafını aydınlattığı anda Allah, hemen onların aydınlığını giderir ve onları karanlıklar içinde bırakır; (artık hiçbir şeyi) görmezler." Yani insan aydınlığı maddede ararsa, madde elinden alınır. Asıl kaynağı tanırsa, bilirse, kabul ederse Allah'ın nuru ile aydınlanır.
Önemli olan başka bir konu ise yalnızca iman ettim demekle insanın iman etmiş olmamasıdır. Allah buyuruyor ki, "Onlar iman ettik demekle kurtulacaklarını mı sandılar?" İnsanın üstlendiği vasıfların sorumlulukları vardır. Bir işe giriştiysek, bir şeye inandıysak onun bize getirdiği uygulamamız gereken usuller vardır. Yine bu uygulamalar için de kendimize hakkaniyetli birini rehber edinmemiz gerekir. Müslümanın rehberi Kur'an-ı Kerim ve Hz. Muhammed (s.a.v.)'dir. Tıpkı taklit ile devesini arayan adamın, asıl deve arayan adamın sorduğu her soruyu sorması, onun gittiği yerlere gitmesi, kabul ettiğini kabul etmesi, reddettiğini onun da reddetmesi gibi başlangıçta taklit ile de olsa birebir her şeyi yaşamalıyız. Sorgulamalı, uygulamalı, harekete geçmeliyiz. Eyleme geçme hususunda kendimize "Peygamberimiz olsa bana ne tavsiye ederdi? Ne yapmamı uygun görürdü?" sorusunu sormamız gerektiğini söylemeniz artık benim pusulam olacak inşallah. Çünkü Peygamberimiz'in bize neyi tavsiye edeceğini düşünmek çözümü üretmekle beraber cesaretimizi de arttıracak kıymetli bir konudur. Allah'ın her an bizden haberdar olduğunu bilerek yaşamak bizi yalnışlardan alıkoyduğu gibi Peygamberimizi her konuda rehber edinmek de bizi doğru olana kolaylıkla sevk eder.
İhtiyacımız olan temel unsurlar şunlar: Birincisi, nereye gittiğimizi bileceğiz. Hedefimiz neresi, özümüzü nerede bulacağız? Ve bu hedefi doğru belirleyeceğiz. Yanlış yerde aramak yanlışa sevk eder. İkincisi doğru yol. Nereye gideceğini bilen, oraya giden yolu da bulur. Üçüncüsü de doğru rehber, yoldaş. Yolda karşımıza çıkan yanıltıcılardan, ara sapa yollardan uzak kalmamız ve yanlışlığını fark etmemiz o yolu bilen doğru kişiyle yolculuk yapmakla daha kolay olur. İnsanın arayışı bunlardan ibarettir.
Yol, yolcu, yoldaş... Hakikate kavuşturur...
Yorumlar
Yorum Gönder
Yorumlarınız kendimi geliştirmeme yardımcı olacaktır. :)